Chủ tịch Hồ Chí Minh với công tác giáo dục lý luận chính trị

Sinh thời Chủ tịch Hồ Chí Minh dành nhiều thời gian cho công tác giáo dục lý luận chính trị, nâng cao trình độ lý luận, nhận thức chính trị cho cán bộ, đảng viên.

Theo Người: "Lý luận là sự tổng kết những kinh nghiệm của loài người, là tổng hợp những tri thức về tự nhiên và xã hội tích trữ lại trong quá trình lịch sử" [7, tr.497]. Người rất coi trọng việc học tập lý luận. Người yêu cầu tất cả cán bộ,  phải coi việc học tập lý luận chính trị là một nhiệm vụ quan trọng của mình. Bởi vì, lý luận có vai trò rất to lớn. Theo Người, lý luận rất quan trọng vì nó định hướng cho hành động, là kim chỉ nam cho hoạt động thực tiễn. Vì vậy, "Đối với công việc kháng chiến kiến quốc, lý luận là rất quan trọng, không hiểu lý luận thì như người mù đi đêm”. Người khẳng định: có lý luận mà không làm tốt công tác giáo dục thì lý luận không đi vào cuộc sống, không đến với cán bộ, đảng viên và quần chúng, do đó, không trở thành hiện thực.

Mặt khác, học lý luận không chỉ xuất phát từ vai trò của lý luận mà còn từ thực trạng lý luận của cán bộ, đảng viên và của toàn Đảng. Nhận xét về trình độ lý luận của đảng viên trong Đảng, Chủ tịch Hồ Chí Minh cho rằng: “Đảng ta còn có nhiều nhược điểm mà một trong những nhược điểm lớn là trình độ lý luận còn thấp kém" [7, tr.497]. Từ thực trạng đó đã để lại cho Đảng và xã hội nhiều khuyết điểm và hậu quả. Vì trình độ lý luận thấp kém cho nên đứng trước nhiệm vụ cách mạng ngày càng mới và phức tạp, trong việc lãnh đạo, Đảng ta không khỏi lúng túng, không tránh khỏi sai lầm, khuyết điểm trong chỉnh đốn tổ chức hoặc lãnh đạo kinh tế. Người còn chỉ rõ một số bệnh mà nhiều cán bộ, đảng viên mắc phải cũng có nguyên nhân từ "kém lý luận, khinh lý luận hoặc lý luận suông". Từ đó, Người chỉ rõ: “Học tập chủ nghĩa, dùi mài tư tưởng, nâng cao lý luận là những việc cần kíp của Đảng" [5, tr.167]. Bởi vì,"Đã lựa chọn đúng cán bộ còn cần phải dạy bảo lý luận cho cán bộ. Chỉ thực hành mà không có lý luận cũng như có một mắt sáng, một mắt mờ" [4, tr.276]. 

Chủ tịch Hồ Chí Minh yêu cầu: Phải tổ chức giáo dục lý luận cho đảng viên, cán bộ để họ hoàn thành tốt nhiệm vụ. Người cho rằng: Huấn luyện cán bộ là công việc gốc của Đảng, học tập là trách nhiệm và nghĩa vụ của cán bộ, đảng viên. Bởi vì, theo Người, có học lý luận Mác - Lênin mới củng cố được đạo đức cách mạng, giữ vững lập trường, nâng cao sự hiểu biết và trình độ chính trị,  mới làm được tốt công tác Đảng giao phó.

Bên cạnh việc coi trọng công tác giáo dục lý luận chính trị, Người chỉ ra mục đích của việc học tập lý luận chính trị cho cán bộ, đảng viên. Học lý luận không phải nhằm biến cán bộ thành những người lý luận suông, mà nhằm làm cho công tác của cán bộ tốt hơn. Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ rõ: “chúng ta học tập lý luận là cốt để áp dụng vào thực tế" [7, tr.497].

 Học để sửa chữa tư tưởng: Hăng hái theo cách mạng, điều đó rất hay, nhưng tư tưởng chưa thật đúng là tư tưởng cách mạng, vì thế cần phải học tập để sửa chữa cho đúng. Tư tưởng đúng, mới khỏi sai lạc và làm tròn nhiệm vụ cách mạng được;

 Học để tu dưỡng đạo đức cách mạng: Có đạo đức cách mạng thì mới hy sinh tận tuỵ với cách mạng, mới lãnh đạo được quần chúng, đưa cách mạng thắng lợi hoàn toàn;

Học để tin tưởng: Tin tưởng vào đoàn thể,  tin tưởng vào nhân dân, tin tưởng vào tương lai của dân tộc, tin tưởng vào tương lai cách mạng. Có tin tưởng thì lúc ra thực hành mới vững chắc, hăng hái, lúc gặp khó khăn mới cương quyết hi sinh;

 Học để hành: “Học với hành phải đi đôi. Học mà không hành thì học vô ích. Hành mà không học thì hành không trôi chảy”. Người chỉ ra rằng: “Lý luận cũng như cái tên (hoặc viên đạn). Thực hành cũng như cái đích để bắn. Có tên mà không bắn, hoặc bắn lung tung, cũng như không có tên" [4, tr.235]. Như vậy, theo Người, học lý luận là để làm việc, làm người làm cán bộ. Học để phụng sự đoàn thể giai cấp và nhân dân, Tổ quốc và nhân loại. Người đề cập đến phương châm giáo dục và cách học tập lý luận chính trị.

 Chủ tịch Hồ Chí Minh cho rằng: Lý luận phải liên hệ với thực tế, thống nhất giữa lý luận và thực tiễn là một nguyên tắc căn bản của Chủ nghĩa Mác - Lênin. "Lý luận mà không áp dụng vào thực tế là lý luận suông. Thực tiễn không có lý luận hướng dẫn trở thành thực tiễn mù quáng" [5, tr.47].

 Đề cập đến chương trình giáo dục lý luận chính trị và vấn đề tuyển sinh, Chủ tịch Hồ Chí Minh cho rằng: huấn luyện là phải thiết thực chu đáo, chớ tham nhiều. Việc cốt yếu là phải làm cho người học hiểu vấn đề. Phải khắc phục sửa chữa ngay việc giáo dục lý luận chính trị và huấn luyện hiện nay là tham làm nhiều mà không chu đáo. "Quý hồ tinh, bất quý hồ đa", rõ nhất là lớp quá đông, mở quá nhiều lớp. Theo Hồ Chí Minh: Đông quá thì dạy và học ít kết quả. Do đó Người yêu cầu phải hợp lý hóa. Nghĩa là mở lớp nào cho ra lớp ấy, lựa chọn người dạy và người học cho cẩn thận, đừng mở rộng lung tung... Ngoài ra Chủ tịch Hồ Chí Minh còn đề cập đến các vấn đề khác trong quá trình dạy và học lý luận chính trị như tư liệu học tập, cách thức tổ chức học tập, phương thức dạy và học lý luận chính trị. Cuối cùng Người yêu cầu đảng viên, cán bộ đi học lý luận chính trị cần có thái độ nghiêm túc và phương pháp học tập sáng tạo chủ động tìm tòi suy nghĩ, có như vậy việc học mới có kết quả cao.

Để việc học có kết quả tốt, cần có sự nỗ lực của cả người dạy và người học. Đối với người dạy lý luận chính trị, cần phải có cả tài và đức cần phải có kiến thức sâu và rộng, am hiểu mọi mặt của đời sống xã hội đồng thời phải thường xuyên học tập để nâng cao trình độ chuyên môn và kỹ năng công tác của bản thân mình. Theo Người, không phải ai cũng huấn luyện được, muốn huấn luyện thợ rèn, thợ nguội thì người huấn luyện phải thạo nghề rèn, nghề nguội. Ngoài ra, người dạy lý luận còn phải gương mẫu về đạo đức, tác phong. Người khẳng định: “Người huấn luyện đoàn thể phải làm kiểu mẫu về mọi mặt: tư tưởng, đạo đức, lề lối làm việc"[5, tr.45]. Dạy cũng như học, đều phải biết chú trọng cả tài và đức. Đức là đạo đức cách mạng, là cái gốc rất quan trọng. Nếu không có đạo đức cách mạng thì tài năng mấy cũng vô dụng.

Người dạy lý luận còn phải có phương pháp giáo dục tốt. Chủ tịch Hồ Chí Minh cho rằng: không nên lúc nào cũng trích Các-Mác, cũng trích Lê-nin làm cho đồng bào khó hiểu. Nói thế nào cho đồng bào hiểu được, đồng bào làm được, đó là hiểu được chủ nghĩa Mác - Lênin. Nói thiết thực, nói đúng lúc, đúng chỗ mới là hiểu chủ nghĩa Mác- Lênin. Trong tác phẩm" Sửa đổi lối làm việc", Người chỉ rõ: "Tục ngữ nói “gẩy đờn tai trâu" là có ý chê người nghe không hiểu. Song những người tuyên truyền mà viết và nói khó hiểu thì người đó chính là trâu" [4, tr.300]. Như vậy, giáo dục lý luận chính trị theo Người, cần phải phù hợp đối tượng và có nội dung thiết thực. Chủ tịch Hồ Chí Minh đòi hỏi người dạy phải biết phát huy khả năng của học viên: những vấn đề thầy trò cùng nhau thảo luận, ai có ý kiến gì thì nên thẳng thắn trao đổi không giấu diếm, điều gì chưa thông suốt thì phải hỏi, phải bàn cho ra nhẽ. Dân chủ nhưng trò phải kính thầy, thầy phải quý trò, chứ không phải là “cá đối bằng đầu" [6, tr.456].

Đối với người học, phải có tinh thần, thái độ và phương pháp học tập sao cho có hiệu quả và đạt mục đích.Trước hết, người học phải có động cơ học tập trong sáng. "Khi học tập lý luận thì nhằm mục đích học để vận dụng chứ không phải học lý luận vì lý luận, hoặc vì tạo cho mình một cái vốn lý luận để sau này đưa ra mặc cả với Đảng. Tất cả những động cơ học tập không đúng đắn đều phải tẩy trừ cho sạch" [7, tr.497]. Người đi học lý luận chính trị  cần phải có thái độ học tập nghiêm túc. Cụ thể, theo Người, “Phải khiêm tốn, thật thà. Trong Đảng ta trình độ lý luận còn thấp kém, không ai có thể tự xưng mình là giỏi lý luận. Do đó phải nêu cao tinh thần khiêm tốn, thật thà... Kiêu ngạo, tự phụ, tự mãn là kẻ thù số một của học tập" [7, tr.499].

Người học phải biết dùng lý luận đã học để liên hệ với thực tiễn công tác. Học lý luận "không phải học để thuộc lòng từng câu từng chữ, đem kinh nghiệm của các nước anh em áp dụng một cách máy móc mà dùng lý luận đã học để phân tích những thắng lợi và thất bại trong công tác, những mặt đúng sai trong tư tưởng... để làm cho nhận thức của chúng ta đối với các vấn đề đó được nâng cao hơn và công tác có kết quả hơn" [7, tr.498]. Người học phải có phương pháp học tập chủ động sáng tạo, tìm tòi, độc lập trong suy nghĩ. Có như vậy việc học mới có kết quả cao. Chủ tịch Hồ Chí Minh yêu cầu: “đọc tài liệu thì phải đào sâu hiểu kỹ, không tin một cách mù quáng từng câu một trong sách, có vấn đề chưa thông suốt thì mạnh dạn đề ra và thảo luận cho vỡ lẽ. Đối với bất cứ vấn đề gì đều phải đặt câu hỏi "vì sao" [7, tr.499].

Thực hiện và vận dụng tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh về công tác giáo dục lý luận chính trị, trong suốt quá trình lãnh đạo cách mạng, Đảng ta luôn quan tâm chăm lo làm tốt công tác này, thường xuyên sát sao lãnh đạo, chỉ đạo đổi mới, cải tiến nội dung, hình thức, phương pháp giảng dạy lý luận chính trị cho cán bộ đảng viên. Đại hội X của Đảng đề ra nhiệm vụ “Nâng cao chất lượng nghiên cứu lý luận và đổi mới công tác giáo dục lý luận chính trị,  tư tưởng trong Đảng, nhất là cho đội ngũ cán bộ lãnh đạo và quản lý chủ chốt ở các cấp; đổi mới nội dung, phương pháp học tập và giảng dạy trong hệ thống trường chính trị, nâng cao tính thiết thực và hiệu quả của chương trình" [1, tr.131]. Đại hội XIII của Đảng tiếp tục chỉ rõ: “Kiên định và không ngừng vận dụng, phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh phù hợp với thực tiễn Việt Nam trong từng giai đoạn” [3, tr.180], “tiếp tục đổi mới mạnh mẽ nội dung, phương thức công tác tư tưởng theo hướng chủ động, thiết thực, kịp thời và hiệu quả; nâng cao tính chiến đấu, tính tự giáo dục, tính thuyết phục trong tuyên truyền học tập chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước” [3, tr.181]. Vì vậy, công tác giáo dục lý luận chính trị trong những năm qua đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng trong việc nâng cao nhận thức lý luận chính trị của đảng viên, cán bộ và Nhân dân, góp phần quan trọng vào thực hiện thắng lợi nhiệm vụ chính trị, đường lối đổi mới làm cho “Đảng ta ngày càng trong sạch vững mạnh; đất nước ta ngày càng phát triển phồn vinh; Nhân dân ta ngày càng ấm no, hạnh phúc; dân tộc ta ngày càng cường thịnh, trường tồn” [3, tr.19-20].

Nhận thức rõ vai trò của công tác giáo dục lý luận chính trị trong thời kỳ mới, Nghị quyết Đại hội Đại biểu Đảng bộ Trường Cao đẳng ANND I nhấn mạnh: "Tổ chức học tập, quán triệt thực hiện nghiêm túc chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, Chỉ thị, Nghị quyết của Ngành, nhất là triển khai nghiêm túc có hiệu quả việc học tập, quán triệt Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng trong toàn thể cán bộ, đảng viên, học viên theo kế hoạch của Đảng ủy CATW. Thực hiện có hiệu quả, thiết thực các cuộc vận động, các phong trào thi đua, nhất là cuộc vận động “Học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh”, cuộc vận động “Xây dựng phong cách người Công an nhân dân bản lĩnh, nhân văn, vì nhân dân phục vụ”, phong trào Công an nhân dân học tập, thực hiện Sáu điều Bác Hồ dạy” và các phong trào thi đua lập thành tích chào mừng các ngày lễ, ngày kỷ niệm lớn trong năm 2020 và những năm tiếp theo" [2].

Là đơn vị có chức năng giảng dạy môn học lý luận chính trị của Nhà trường, Khoa Lý luận chính trị, khoa học xã hội nhân văn và tâm lý (LLCT, KHXHNV&TL) luôn xác định: đổi mới, nâng cao hiệu quả công tác giảng dạy là yêu cầu đặt ra thường xuyên và nghiêm túc đối với đội ngũ giảng viên. Vì vậy, xây dựng và phát triển đội ngũ giảng viên đủ về số lượng, có phẩm chất đạo đức trong sáng, có trình độ cao đáp ứng ngày càng chuẩn hóa công tác giảng dạy lý luận chính trị được Nhà trường, cấp ủy, lãnh đạo Khoa đặc biệt quan tâm. Hằng năm, Khoa đã tích cực tham gia nhiều hội thảo khoa học các cấp, chủ động xây dựng kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng và đăng ký tham gia dạy giỏi cấp khoa, cấp trường, các cuộc thi giáo viên dạy giỏi đã được tổ chức. Thấm nhuần lời dạy của Bác Hồ về giảng dạy lý luận chính trị, tập thể giáo viên của Khoa đã không ngừng học tập, rèn luyện, nỗ lực khắc phục mọi khó khăn, hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ chính trị được giao. Đã tích cực, chủ động trong nghiên cứu thực tế phục vụ giảng dạy, cùng ăn cùng ở cùng làm với học viên để hướng dẫn học viên hoàn thành nhiệm vụ thực hành chính trị - xã hội tại địa phương; nhiều lượt giáo viên đã đạt nhiều thành tích cao trong giảng dạy, biên soạn giáo trình, tài liệu dạy học. Nhiều giáo viên đã đạt giải cao trong các hội thi giáo viên dạy giỏi. Đơn vị Khoa LLCT, KHXHNV&TL có nhiều năm liền được xếp thứ nhất về đạt thành tích cao trong các hội thi giáo viên dạy giỏi cấp bộ, cấp trường.

Nhà trường luôn quán triệt phương châm "lý luận luôn gắn liền với thực tiễn" trong toàn bộ quy trình dạy và học. Trên cơ sở khảo sát yêu cầu của học viên và nhu cầu đào tạo để đổi mới nội dung chương trình và phương thức đào tạo. Đặc biệt, phương pháp giảng dạy được đổi mới  theo hướng trang bị kỹ năng làm việc cho người học. Quán triệt phương châm, chương trình đào tạo của Nhà trường, bám sát sự lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng ủy, Ban Giám hiệu Nhà trường, Khoa LLCT, KHXHNV&TL đã tập trung lãnh đạo, chỉ đạo đội ngũ giảng viên tích cực nghiên cứu, học tập phương pháp giảng dạy hiện đại, biết kết hợp nhuần nhuyễn cả phương pháp giảng dạy truyền thống và phương pháp giảng dạy hiện đại trong một bài giảng. Chất lượng đào tạo ngày càng tiến bộ, học viên của trường trở về công tác hầu hết đã phát huy được năng lực trí tuệ, đáp ứng được yêu cầu thực hiện nhiệm vụ chính trị ở địa phương.

Trong công cuộc đổi mới hiện nay, muốn giữ vững thành trì XHCN và xây dựng thành công CNXH, đòi hỏi chúng ta phải chăm lo bồi dưỡng, giáo dục đạo đức cách mạng, lý luận chính trị cho cán bộ, đảng viên. Tìm hiểu, suy ngẫm quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh về công tác giáo dục lý luận chính trị giúp chúng ta nhận thức sâu sắc hơn vai trò của công tác này để đổi mới về nội dung, phương pháp giảng dạy nhằm tiếp tục nâng cao hơn nữa hiệu quả của công tác này trong thời gian tới.   

Trương Văn Khanh

---

Tài liệu tham khảo:

[1]. Đảng cộng sản Việt Nam (2006), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.

[2]. Đảng bộ Trường Cao đẳng ANND I (2020), Văn kiện Đại hội đại biểu đảng bộ tỉnh lần thứ XIV.

[3]. Đảng cộng sản Việt Nam (2021), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, Tập I, Nxb Chính trị quốc gia.

[4]. Hồ Chí Minh Toàn tập (2009), Tập 5, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.

[5]. Hồ Chí Minh Toàn tập (2009), Tập 6, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.

[6]. Hồ Chí Minh Toàn tập (2009), Tập 7, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.

[7]. Hồ Chí Minh Toàn tập (2009), Tập 8, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.

Other news

• Trung tá Công an nhập vai “Những người con của nhân dân” (Thứ Năm, ngày 09/07/2026)
• Trường Cao đẳng An ninh nhân dân I tổ chức Lễ khởi công Dự án xây dựng Nhà hiệu bộ, làm việc và Nhà Hội trường (Thứ Bảy, ngày 04/07/2026)
• Kiên định vận dụng và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh vào thực tiễn cách mạng Việt Nam góp phần đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc (Thứ Bảy, ngày 04/07/2026)
• Hội thi Báo cáo viên giỏi tuyên truyền Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng và Nghị quyết đại hội đảng các cấp nhiệm kỳ 2025 – 2030 của Cụm thi đua số 5 thành công tốt đẹp (Thứ Bảy, ngày 27/06/2026)
• TRƯỜNG CAO ĐẲNG AN NINH NHÂN DÂN I TRANG TRỌNG TỔ CHỨC CHƯƠNG TRÌNH GẶP MẶT, GIAO LƯU VỚI ĐOÀN ĐẠI BIỂU PHỤ NỮ BỘ CÔNG AN THAM DỰ ĐẠI HỘI ĐẠI BIỂU PHỤ NỮ TOÀN QUỐC LẦN THỨ XIV (Thứ Năm, ngày 18/06/2026)
• KIÊN QUYẾT, KIÊN TRÌ ĐẤU TRANH PHẢN BÁC CÁC LUẬN ĐIỆU THÙ ĐỊCH, PHẢN ĐỘNG CHỐNG PHÁ TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH TRONG KỶ NGUYÊN PHÁT TRIỂN MỚI (Chủ Nhật, ngày 14/06/2026)
• Giữ vững thế trận an ninh tư tưởng trên không gian mạng - nhiệm vụ quan trọng trong tình hình mới (Thứ Năm, ngày 11/06/2026)
• ĐẤU TRANH PHẢN BÁC CÁC QUAN ĐIỂM SAI TRÁI, THÙ ĐỊCH,GÓP PHẦN BẢO VỆ AN NINH CẦM QUYỀN TRONG TÌNH HÌNH HIỆN NAY (Kỳ 3: Bảo vệ an ninh cầm quyền - Thách thức và giải pháp trong kỷ nguyên mới) (Thứ Năm, ngày 11/06/2026)
• ĐẤU TRANH PHẢN BÁC CÁC QUAN ĐIỂM SAI TRÁI, THÙ ĐỊCH, GÓP PHẦN BẢO VỆ AN NINH CẦM QUYỀN TRONG TÌNH HÌNH HIỆN NAY (Kỳ 2: Nhận diện và phản bác các quan điểm sai trái, thù địch về vai trò lãnh đạo, cầm quyền của Đảng Cộng sản Việt Nam) (Thứ Tư, ngày 10/06/2026)
• ĐẤU TRANH PHẢN BÁC CÁC QUAN ĐIỂM SAI TRÁI, THÙ ĐỊCH, GÓP PHẦN BẢO VỆ AN NINH CẦM QUYỀN TRONG TÌNH HÌNH HIỆN​​​​​​​ NAY (Kỳ 1: An ninh cầm quyền - Nhận thức lý luận và thực tiễn cách mạng Việt Nam) (Thứ Ba, ngày 09/06/2026)